Chùa Bà Khê

- Lịch sử hình thành:

Các cụ cao niên trong làng cho biết, chùa Bà Khê được khởi dựng từ lâu đời và tu bổ lớn trong thời Nguyễn. Năm 1950, thực hiện chủ trương “tiêu thổ kháng chiến”, chùa đã bị hạ giải hoàn toàn. Giai đoạn 1960 – 1970, phục dựng lại ngôi chùa với quy mô nhỏ, vì bằng nguyên vật liệu bê tông. Đến năm 2009, chùa được thu bổ tôn tạo như hiện nay.

Chùa Bà Khê xếp hạng di tích cấp tỉnh 1767/QĐ-UBND ngày 17/12/2020.

- Cảnh quan môi trường, đất đai: 

Chùa hiện tọa lạc trên một khu đất rộng nằm vị trí cuối làng với tổng diện tích là 1.305,0 m2, di tích đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Phía Bắc giáp sông Ngụ, phía Tây giáp đình, phía Nam giáp giếng làng, phía Đông giáp khu dân cư sinh sống.

- Các công trình kiến trúc:

Chùa Bà Khê gồm các công trình: Tam bảo (Tiền đường, Thượng điện), nhà Mẫu. Tòa Tiền đường làm theo kiểu “bình đầu bít đốc tay ngai, cột trụ cánh phong”. Bờ nóc trang trí bức đại tự “Bảo Lâm tự”. Tiền đường gồm 6 bộ vì tạo thành 5 gian, mỗi bộ vì có 4 hàng chân cột. Kết cấu các bộ vì giống nhau: vì nóc kiểu “chồng rường giá chiêng”, vì nách kiểu “kẻ ngồi, bảy hiên”. Thượng điện 3 gian, mỗi bộ vì 2 hàng chân cột. Kết cấu vì nóc, vì nách theo kiểu “vì kèo”, xà nách gác tường. Tòa Tiền đường và Thượng điện liên kết với nhau thành mặt bằng hình chữ đinh (J). Điêu khắc trang trí tập trung tại các con chồng, đấu kê, các thành phần kiến trúc khác để bào trơn đóng bén, gờ chỉ đơn giản. Nhà Mẫu có mặt bằng kiến trúc hình chữ đinh (J) gồm Tiền bái 3 gian, Hậu cung 1 gian. Kết cấu theo “vì kèo cột trốn, quá giang gác tường”.

- Các hiện vật tiêu biểu: 

- Nhân vật được thờ: 

Chùa Bà Khê là nơi thờ Phật, đồng thời cũng là nơi thờ Mẫu, thờ Tổ nhằm cầu phúc, hướng thiện và những điều tốt đẹp, điều này thể hiện sự giao thoa và tiếp biến văn hóa trong suốt chiều dài lịch sử của mình. 

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích:

+ Ngày 15/4, tổ chức lễ Phật đản.

+ Ngày 10/02 hội làng, đình chùa chung hội

+ Ngày 15 tháng 7 (Âm lịch): Tổ chức lễ Vu lan.

+ Ngày giỗ cha, giỗ mẹ, giỗ tổ Hùng Vương 

+ Ngày vào hè, ra hè.

+ Ngày sóc vọng hàng tháng, nhân dân thường ra chùa làm cỗ chay cúng Phật, mâm lễ thường có xôi, oản, hoa quả các loại. Sau đó tụng kinh niệm phật cầu bình an, khỏe mạnh, làm ăn phát đạt, gia đình hạnh phúc, cầu cho quốc thái dân an.

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích: 

Chùa Bà Khê trải qua nhiều biến cố của lịch sử, thiên nhiên nhưng được các thế hệ nhân dân quan tâm trùng tu tôn tạo, đặc biệt năm 2009 chùa được tu bổ khang trang như hiện nay. Chùa đã xây dựng tường bao bảo vệ tránh sự xâm lấn đất đai. Di tích đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. 

Tuy nhiên, di tích chưa được quy hoạch tổng thể, chưa có hệ thống phòng cháy chữa cháy, camera an ninh. Chùa chưa có nhà sư trụ trì, hay người hàng ngày trông coi bảo vệ. Hiện nay chùa mới chỉ có các cụ cao niên thay phiên ra chùa đèn nhang quét dọn cho di tích. Chưa có hình thức quảng bá giá trị di tích rộng rãi mà chủ yếu là hình thức loa phát thanh của thôn.

- Đánh giá giá trị di tích:

Giá trị về lịch sử, văn hóa: Chùa Bà Khê vốn là công trình được nhân dân khởi dựng từ lâu đời nhưng trải trường kỳ lịch sử bị tàn phá, chùa hiện nay là công trình được xây dựng năm 2009. Từ đó cho đến nay thì chùa Bà Khê luôn là trung tâm sinh hoạt tôn giáo quan trọng của nhân dân địa phương, là nơi giáo dục con người đi theo con đường hướng thiện, bài trừ cái ác ra khỏi cuộc sống. Trải qua thời gian, nay chùa vẫn còn bảo lưu được một số cổ vật có giá trị về lịch sử, văn hóa mang tính chất bảo tàng đó là : chuông đồng đúc năm 1846, bia đá thời Nguyễn có nội dung viết về lịch sử, quá trình trùng tu tôn tạo của chùa.

Giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thẩm mỹ: Chùa nằm trên khuôn viên thoáng đãng phía cuối làng, bên cạnh là đình làng, là giếng làng đã mang lại cảnh quan đẹp cho khuôn viên di tích.

- Phân loại di tích:

Thuộc loại hình di tích lịch sử.