Đình Hương Chi

- Lịch sử hình thành:

Theo các cụ cao niên trong làng cho biết Đình Hương Chi vốn được khởi dựng từ lâu đời với quy mô lớn: Đại đình 5 gian, Hậu cung 3 gian, bộ khung bằng gỗ lim chắc khoẻ, chạm khắc đẹp, trong đình có đầy đủ đồ thờ tự. Nhưng trong thời gian kháng chiến chống pháp thực hiện tiêu thổ kháng chiến, năm 1948 ngôi đình đã bị phá huỷ hoàn toàn. Hoà bình lập lại được sự quan tâm của đảng và nhà nước, nhân dân Hương Chi đã nhất tâm hưng công xây dựng lại ngôi đình trên nền xưa đất cũ. 

- Cảnh quan môi trường, đất đai:

Đình Hương Chi nằm trên khu đất cao và rộng của làng Hương Chi với tổng diện tích đất là 598,0 m2, đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất . Di tích có mặt chính quay theo hướng Nam, phía Nam giáp ao, những phía còn lại đều giáp khu dân cư sinh sống trù mật. Tất cả tạo nên khuôn viên thoáng đãng, thâm nghiêm cho ngôi đình.

- Các công trình kiến trúc:

Đình Hương Chi có bình đồ kiến trúc theo kiểu chữ Đinh (J) gồm Đạiđình và Hậu cung. Tòa Đại đình gồm 3 gian 2 chái cột trụ cánh phong, bộ khung chịu lực có kết cấu sử dụng nguyên vật liệu hiện đại, các bộ vì kết cấu kiến trúc theo kiểu kèo kìm quá giang gác tường, bộ mái sử dụng các cấu kiện bằng chất liệu gỗ truyền thống, nối với tòa Đại đình là 3 gian Hậu cung, sử dụng chất liệu truyền thống với bộ vì theo kiểu thức vì kèo quá giang gác tường bao. Hệ thống cửa theo kiểu thượng song hạ bản đóng kín 3 gian chính.

- Nhân vật được thờ:

Theo nội dung bản thần tích được Nguyễn Hiền sao năm Vĩnh Hựu 2 (1736). Hiện lưu giữ tại đình làng và các cụ cao niên trong làng cho biết đình làng Hương Chi thờ nhị vị thành hoàng làng là Trịnh Đà Đại Vương và Hoàng Phi Thái Hậu Nguyệt Tiên Phương Dung Trinh Thục Công Chúa. Các ngài là anh em sinh đôi, hai vị tướng quân có công phò tá Trưng Nữ Vương đánh giặc Đông Hán. 

- Các hiện vật tiêu biểu: 

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích:

Xưa ngày sự lệ chính của đình làng diễn ra từ ngày 7/2 âm lịch (ngày thánh hoá). Trong ngày sự lệ chính của đình, nhân dân địa phương tổ chức rước kiệu thánh. Đám rước có đầy đủ cờ, lọng, siêu đao, bát bửu, kiệu long đình, kiệu bát cống… tham gia đám rước có các vị quan viên hương lão, các cụ đội tế, nam thanh nữ tú quần áo chỉnh tề.Ngày nay lễ hội của đình làng Hương Chi vẫn diễn ra vào các ngày 7/2 âm lịch và được tổ chức đơn giản hơn. Trong những ngày hội, sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò chơi dân gian thu hút đông đảo nhân dân và khách thập phương tham gia trảy hội.

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích:

Đình Hương Chi luôn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của địa phương, chịu sự quản lý trực tiếp của nhân dân thôn Hương Chi. Di tích đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xây dựng được hệ thống tường bảo bảo vệ di tích tránh mọi sự xâm lấn vi phạm. 

Đình Hương Chi chưa được nhà nước xếp hạng nên chưa thành lập được ban quản lý di tích địa phương mà mới chỉ thành lập được ban khánh tiết để phục vụ tổ chức. Di tích chưa có người thường trực trông nom bảo vệ mà chỉ cắt cử người mở cửa đèn nhang vào các ngày tuần tiết sự lệ, chưa có hệ thống camera giám sát an ninh, chưa có hệ thống phòng cháy chữa cháy. Đình hiện chưa có sơ đồ quy hoạch tổng thể. Địa phương chưa có các hình thức quảng bá giá trị di tích mà chủ yếu thông qua truyền miệng.

- Đánh giá giá trị di tích:

Giá trị lịch sử, văn hóa: Đình Hương Chi là nơi thờ nhị vị thành hoàng làng là Trịnh Đà Đại Vương và Hoàng Phi Thái Hậu Nguyệt Tiên Phương Dung Trinh Thục Công Chúa. Các ngài là anh em sinh đôi, hai vị tướng quân có công phò tá Trưng Nữ Vương đánh giặc Đông Hán. Đây là trung tâm gắn kết tính cố kết cộng đồng, thể hiện tình đoàn kết. Từ xưa di tích luôn là trung tâm văn hóa, tín ngưỡng có ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong đời sống của nhân dân, nơi để nhân dân giáo dục răn dạy con cháu truyền thống uống nước nhớ nguồn, nhớ ơn tới những người có công với nhân dân, đất nước. 

Giá trị nghệ thuật, kiến trúc, thẩm mỹ: Đình nằm trên khuôn viên thoáng đãng sạch sẽ, phía trước tiếp giáp ao, có cây côi quanh năm xanh tốt tạo nên không gian của các ngôi đình bắc bộ truyền thống đảm bảo nhu cầu về giá trị thẩm mỹ.

-Phân loại di tích:

Thuộc loại hình di tích lịch sử.