Đình Ngọc Thượng

- Lịch sử hình thành:

Đình Ngọc Thượng được xây dựng vào thời Lê đến thời Nguyễn đình được tu sửa lại rất bề thế và khang trang. Trải qua thời gian và chiến tranh khu di tích bị dỡ bỏ do tiêu thổ kháng chiến năm 1948. Hiện nay đình được xây dựng lại vẫn nằm trong dải đất cũ của đình và sử dụng chất liệu bê tông cốt thép theo kiểu thức truyền thống. 

Di tích đã xếp hạng số 1408/QĐ-UBND ngày 31/10/2006.

- Cảnh quan môi trường, đất đai:

Đình Ngọc Thượng nằm trên một khu đất rộng với tổng diện tích đất là 1.326,0 m2, đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Di tích đình Ngọc Thượng nằm ở phía Tây Nam của thôn Ngọc Thượng. Phía Đông và phía Bắc giáp khu dân cư. Phía trước đình là hệ thống đồng ruộng, ao hồ rộng rãi, cây cối xanh tốt tạo nên cảnh quan thoáng đãng và sự thâm nghiêm cho ngôi đình.

- Các công trình kiến trúc:

Đình Ngọc Thượng có mặt chính quay theo hướng Tây Nam có cấu trúc kiểu chữ Đinh (J) với Đại đình 5 gian 2 dĩ được liên kết bởi 6 hàng cột ngang và 3 hàng cột dọc, vì nóc kiểu “ chồng rường giá chiêng”, vì nách kiểu “ván mê”. Vì nóc gian bên kiểu vì kèo, vì lách kiểu kẻ truyền. Điêu khắc tập trung trên các đầu dư, cốn đắp vẽ đề tài tứ linh, tứ quý. Hậu cung 2 gian nối với Đại đình, sử dụng chất liệu hiện đại, vì nóc kiểu giá chiêng, vì nách kiểu cốn. Phía trước hệ thống cửa bức bàn đóng kín 3 gian, 2 gian bên trổ cửa có hình chữ thọ tròn. Phần mái trang trí lưỡng long chầu nguyệt, hai bên bờ nóc có trang trí các con vật linh.

- Nhân vật được thờ:

Căn cứ vào bản thần tích đình làng Ngọc Thượng, các nguồn tài liệu của địa phương và các cụ cao niên trong làng cho biết đình Ngọc Thượng thờ thành hoàng làng là tướng quân Phạm Công Uy - người có công giúp nhà Lý đánh giặc Chiêm Thành bảo vệ bờ cõi thiêng liêng của tổ quốc.

- Các hiện vật tiêu biểu:

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích:

Theo các cụ cao niên trong làng kể lại thì xưa lễ hội đình diễn ra vào ngày 13/2 âm lịch và kéo dài 2 ngày. Ngày 12/2 tế mở cửa đình. Ngày 13/2 tổ chức rước thánh (rước từ chùa xuống đình). Đám rước có đủ cờ kiệu tàn lọng, siêu đao, kiệu long đình, kiệu bát cống. Để lo lễ vật tế thánh trong ngày đình đám, trong năm nhân dân địa phương đã bàu cử Cai Đám. Ông Đám phải nuôi một con lợn để làm lễ vật tế. Ngày nay lễ hội của đình làng Ngọc Thượng vẫn diễn ra vào ngày 13/2 (Âm lịch) hàng năm và cứ 5 năm lại tổ chức đại lễ một lần vào năm đại lễ thì mới tổ chức rước thánh. Trong những ngày hội, sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò chơi dân gian thu hút đông đảo nhân dân và khách thập phương tham gia trảy hội như hát chèo, hát quan họ…

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích:

Đình Ngọc Thượng là di tích đã được nhà nước xếp hạng, sau khi xếp hạng đã thành lập ban quản lý di tích địa phương thành phần là lãnh đạo xã và đại diện là ban ngành đoàn thể của thôn, ban quản lý thường xuyên được kiện toàn khi thay đổi về nhân sự. Đình Ngọc Thượng có lịch sử khởi dựng từ thời Lê và trùng tu lớn vào thời Nguyễn, đến thời Pháp bị tiêu thổ, sau hòa bình lập lại được xây dựng, từ đó đến nay luôn được nhân dân gìn giữ bảo vệ. Đình hiện nay có người trông coi thường trực tại di tích, hàng ngày đèn nhang nên cảnh đình luôn ấm cúng, sạch đẹp. Chính quyền và nhân dân địa phương tổ chức tốt các hoạt động tôn giáo tại di tích. Di tích đã được xây tường bao, bảo vệ đất đai và khuôn viên, đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tránh xâm lấn vi phạm.

Tuy nhiên đình hiện nay chưa có sơ đồ quy hoạch tổng thể, chưa có hệ thống camera giám sát an ninh, chưa có hệ thống phòng cháy chữa cháy, chưa quan tâm nhiều về hình thức quảng bá phát huy giá trị di tích. 

- Đánh giá giá trị di tích:

Giá trị lịch sử, văn hóa: Đình Ngọc Thượng vốn được khởi dựng trở thanh nơi phụng thờ Thành hoàng là tướng quân Phạm Công Uy - người có công giúp nhà Lý đánh giặc Chiêm Thành bảo vệ bờ cõi thiêng liêng của tổ quốc. Hiện đình còn bảo lưu được các tài liệu cổ có giá trị như: 01 bản thần tích thời Nguyễn, các đồ thờ tự thời Nguyễn như bia đá, ngai, hộp sắc….Đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân, nơi gắn kết cộng đồng làng xã.

Giá trị khoa học, thẩm mỹ: Đình Ngọc Thượng hiện nay bố cục gọn gàng chặt chẽ, hoà nhập với môi trường thiên nhiên xung quanh. Các đồ thờ tự, thần tích, bia đá là những sản phẩm tiêu biểu mang tính chất bảo tàng, tính khoa học.

- Phân loại di tích:

Thuộc loại hình di tích lịch sử.