Đình Phú Trên

- Lịch sử hình thành:

Đình làng Phú Trên vốn là đình chung của 2 làng Phú Trên và Phú Dưới. Theo các cụ cao niên trong làng, đình xưa được xây dựng từ lâu đời thời Nguyễn có quy mô lớn (5 gian Tiền tế, 5 gian Đại đình, 3 gian Hậu cung, hai bên là 2 dải vũ 5 gian ), tương truyền nằm gối lên con rùa. Phía trước gối lên đầu rùa, Hậu cung gối lên mu rùa, trước cửa nhìn vào đầu con Phượng, phía tây là ngựa, phía bắc là voi, phía Đông Bắc là con nhạn, con mộc, hình nhân bái tướng. Năm 1949, thực hiện tiêu thổ kháng chiến, đình bị phá hủy. Sau khi hòa bình lập lại, nhân dân địa phương đã góp công góp của phục dựng lại đình trên nền xưa đất cũ theo kết cấu kiến trúc cổ truyền. Năm 2002 xây dựng đình ra vị trí hiện nay. Năm 2019 trùng tu lại toàn bộ đình.

Di tích đã được nhà nước xếp hạng di tích cấp tỉnh, Quyết định số 406/QĐ-CT ngày 18/4/2003).

- Cảnh quan môi trường, đất đai:

Đình tọa lạc trên một khu đất rộng thoáng đãng ở khu vực đầm Rối của làng, phía trước là khu ao cá, phía sau là khu dân cư đông đúc. Di tích có tổng diện tích là 1.521,0 m2, đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đình Văn Trên có mặt chính quay theo hướng Tây Bắc. Phía Đông giáp chùa Văn Trên, 3 phía còn lại tiếp giáp với khu dân cư. 

- Các công trình kiến trúc:

Tòa đình chính có kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm: Đại đình 7 gian, Hậu cung 2 gian, đình quay hướng Tây Bắc (tọa Trấn, hướng Đoài). Đại đình có quy mô 5 gian 2 chái, kiến trúc kiểu 4 mái 4 đao cong, chính giữa bờ nóc trang trí rồng chầu Nguyệt, kìm nóc là con macara, khủy đắp con xô, đao đắp hồi long, mái lợp ngói mũi, cửa mở 5 gian giữa kiểu thượng song hạ bản, gian chái trổ cửa chữ Thọ. Bộ khung tòa Đại đình được liên kết bởi 6 hàng cột dọc, 4 hàng cột ngang, gồm 6 bộ vì chính, sử dụng chất liệu truyền thống (gỗ lim). Kết cấu vì nóc kiểu chồng rường, vì nách dạng cốn chạm tứ quý.

Hậu cung có quy mô 2 gian, nối với gian giữa của Đại đình để tạo cho tổng thể công trình có kiến trúc kiểu chữ Đinh. Bộ khung tòa Hậu cung được liên kết bởi 2 hàng cột dọc, 3 hàng cột ngang, gồm 3 bộ vì chính, sử dụng chất liệu truyền thống (gỗ lim). Kết cấu vì nóc của bộ vì thứ nhất kiểu ván mê chạm khắc tinh xảo đề tài rồng chầu Thái cực, vì nách dạng cốn chạm tứ quý. Kết cấu vì mái của bộ vì thứ hai, thứ ba kiểu kèo kìm quá giang bào trơn không chạm khắc trang trí.

 - Nhân vật được thờ:

Đình thờ 3 vị Thành hoàng là Linh Công, Lang Công và chàng Ngọ - là 3 vị có công lao to lớn với Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, giữ yên củng cố chính quyền và bảo vệ nền độc lập của đất nước. 

- Các tài liệu hiện vật tiêu biểu:

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn liền với di tích:

Lễ hội của đình được tổ chức vào ngày mùng 10 đến ngày 12 tháng 1 âm lịch hàng năm. Hội làng xưa có tổ chức rước từ gò Đầm Rối về đình. Trước đây, việc chuẩn bị cho lễ hội được phân công cho 2 giáp trong làng (giáp Đông và giáp Đoài), lễ vật tế thành là thủ lợn và bánh trôi. Trong lễ hội có tục đánh gậy.

- Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích: 

Đình Phú Trên được xây dựng từ lâu đời, sau bị tiêu thổ kháng chiến. Hòa bình lập lại nhân dân địa phương xây dựng lại, ngôi đình luôn được nhân dân gìn giữ và tu tạo. Năm 2012 làm lại cửa với kinh phí khoảng 50 triệu do nguồn vốn nhà nước hỗ trợ, năm 2019 nhà nước tiếp tục hỗ trợ kinh phí 500 triệu trùng tu toàn bộ đình. Sau khi được nhà nước xếp hạng, địa phương đã thành lập được ban quản lý di tích, di tích đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có hệ thống tường bao đầy đủ tránh vi phạm, xâm lấn đất đai. Đình đã có người thường trực trông coi bảo vệ, đèn nhang.

Tuy nhiên tại di tích hiện nay chưa có hệ thống phòng cháy chữa cháy, chưa có camera an ninh giám sát. Di tích chưa có sơ đồ quy hoạch tổng thể, chưa chú trọng hình thức quảng bá, mới có hình thức truyền miệng.

- Đánh giá giá trị di tích:

Giá trị lịch sử, văn hóa: Đình Phú Trên là nơi thờ 3 vị Thành hoàng là Linh Công, Lang Công và chàng Ngọ - là 3 vị có công lao to lớn với Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, giữ yên củng cố chính quyền và bảo vệ nền độc lập của đất nước . Đây là trung tâm gắn kết tính cố kết cộng đồng, thể hiện tình đoàn kết. Từ xưa di tích luôn là trung tâm văn hóa, tín ngưỡng có ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong đời sống của nhân dân, nơi để nhân dân giáo dục răn dạy con cháu truyền thống uống nước nhớ nguồn, nhớ ơn tới những người có công với nhân dân, đất nước.

Giá trị nghệ thuật, kiến trúc, thẩm mỹ: Di tích mặc dù xây dựng lại nhưng các hạng mục công trình đều được kết cấu bằng gỗ lim theo lối kiến trúc dáng vẻ truyền thống mang giá trị về mặt kiến trúc, nghệ thuật. Đình nằm trên khuôn viên thoáng đãng sạch sẽ đảm bảo nhu cầu về giá trị thẩm mỹ.

- Phân loại di tích: 

Thuộc loại hình di tích lịch sử.