Đình Phú Văn Dưới

- Lịch sử hình thành:

Làng Phú Dưới vốn có chung lịch sử với làng Phú Trên, xưa kia là xã Phú Văn thuộc tổng Tỳ Bà. Do vậy hai làng vốn có chung một ngôi đình, hiện nay ngôi đình đó nằm trên địa bàn của thôn Phú Văn Trên. Theo các cụ cao niên trong làng cho biết, đình làng Phú Văn vốn được khởi dựng ở phía Tây Nam của làng (làng Phú Dưới ngày nay). Sau đình lại được chuyển về đất Đường Thánh nằm ở phía Bắc của làng (làng Phú Dưới ngày nay). Sau đình được chuyển về đất Con Rùa (thuộc thôn Phú Văn Trên). Năm 2015 toàn thể nhân dân thôn Phú Dưới đã nhất tâm hưng công xây dựng ngôi đình làng.

Đình được xếp hạng di tích cấp tỉnh 2350/QĐ-UBND 20/12/2023.

- Cảnh quan môi trường, đất đai:

Đình hiện tọa lạc trên một bãi đất rộng với tổng diện tích là 2.884,8 m2, chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đình nằm ở cuối làng, mặt chính quay theo hướng Tây Nam. Phía Bắc giáp chùa, phía Đông tiếp giáp khu dân cư, phía Tây giáp cánh đồng làng.

- Các công trình kiến trúc: 

Đình Phú Dưới mới được xây dựng lại năm 2015 với bình đồ kiến trúc kiểu chữ Đinh (J) gồm Đại đình 3 gian 2 chái và 2 gian Hậu cung. Bộ khung chịu lực bằng gỗ truyền thống được liên kết với nhau bởi 6 hàng cột dọc và 6 hàng cột ngang. Các bộ vì có kiểu thức chồng rường giá chiêng, vì lách kiểu ván mê. Trên đầu dư chạm rồng cùng các hoa văn hoa lá cách điệuh, các ván mê chạm các đề tài tứ linh tứ quý. Hệ thống cửa bức bàn đóngkín 3 gian chính.

- Nhân vật được thờ: 

Thờ 3 vị đại vương: Linh công đại vương, Lang công đại vương, Chàng Ngọ đại vương. Các ngài có công trong việc phò giúp Vua Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 xứ quân mang lại yên bình cho đất nước.

- Các tài liệu hiện vật:

- Di sản văn hóa phi vật thể gắn với di tích:

Lễ hội của đình được tổ chức vào ngày mùng 10 đến ngày 12 tháng 1 âm lịch hàng năm. Hội làng xưa có tổ chức rước từ gò Đầm Rối về đình. Trước đây, việc chuẩn bị cho lễ hội được phân công cho 2 giáp trong làng (giáp Đông và giáp Đoài), lễ vật tế thành là thủ lợn và bánh trôi. Trong lễ hội có tục đánh gậy.

- Công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích:

Đình làng Phú Dưới từ khi được khởi dựng đến nay luôn trực thuộc quyền quản lý trực tiếp của nhân dân cùng chính quyền địa phương thôn Phú Dưới. Di tích luôn đươc nhân dân địa phương quan tâm gìn giữ, nguồn kinh phí từ công đức tại di tích luôn được sử dụng một các hiệu quả nhất đặc biệt vào năm 2015 địa phương có xây dựng lại Đình khang trang như ngày nay với tổng kinh phí 2,3 tỷ đồng nguồn xã hội hóa. Đình hiện có cắt cử người mở cửa đèn nhang, quét dọn sạch sẽ khang trang.

Tuy nhiên không thường trực trông coi qua đêm. Di tích chưa được nhà nước xếp hạng nên chưa thành lập được ban quản lý di tích địa phương. Đình hiện chưa có hệ thống camera giám sát an ninh, chưa có hệ thống phòng cháy chữa cháy, chưa có sơ đồ quy hoạch tổng thể. Địa phương chưa quan tâm tới các hình thức quảng bá phát huy giá trị di tích, mới có hình thức phát loa truyền thanh thôn vào ngày hội. 

- Đánh giá giá trị di tích:

Giá trị lịch sử, văn hóa: Đình Phú Dưới là nơi thờ 3 vị Thành hoàng là Linh Công, Lang Công và chàng Ngọ - là 3 vị có công lao to lớn với Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, giữ yên củng cố chính quyền và bảo vệ nền độc lập của đất nước . Đây là trung tâm gắn kết tính cố kết cộng đồng, thể hiện tình đoàn kết. Từ xưa di tích luôn là trung tâm văn hóa, tín ngưỡng có ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong đời sống của nhân dân, nơi để nhân dân giáo dục răn dạy con cháu truyền thống uống nước nhớ nguồn, nhớ ơn tới những người có công với nhân dân, đất nước.

Giá trị nghệ thuật, kiến trúc, thẩm mỹ: Di tích mặc dù xây dựng lại nhưng các hạng mục công trình đều được kết cấu bằng gỗ lim theo lối kiến trúc dáng vẻ truyền thống mang giá trị về mặt kiến trúc, nghệ thuật. Đình nằm trên khuôn viên thoáng đãng sạch sẽ đảm bảo nhu cầu về giá trị thẩm mỹ.

- Phân loại di tích:  Thuộc di tích lịch sử.